Abdullahi, I. S. S. (2013) “Dimokuraɗiyya a Bamagujen Ma’auni” in Yalwa, L.D. et al (eds) Studies in Hausa Language, Literature and Culture the First National Conference. Centre for the Study of Nigerian Languages Bayero University, Kano. Ahmadu Bello University Press. - Pages 754-763. ISBN: 978-125-426-2
Dimokraɗiyya A Bamagujen Ma’auni
Ibrahim
Abdullahi Sarkin Sudan
Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya,
Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo, Sakkwato.
e-mail: ibrasskg@gmail.com
Lambar Waya: 0803 6153 050
1.0
Gabatarwa
Ƙoƙarin
gane inganci ko rashin ingancin al’amurran yau da kullum yana bukatar bin wata
hanya don samun ainihin sakamakon da ya dace. Wannan ne ya sa mutane
suka sami damar kallon al’amurra ta yadda za su iya fitar da inganci ko rashin
ingancin abu. Wannan ne ya sa aka yi tunanin ɗaukar rayuwar da Hausawa suka
gada tun fil-azal a matsayin mizanin gane sahihancin rayuwar da ake ciki a
yanzu. A taƙaice, an yi amfani da rayuwar Maguzanci ne wajen auna yanayin
tunani na dimokuraɗiyyar Hausawa a wannan zamani. Bamagujen ma’auni a nan yana
nufin amfani da yanayin tunani da ma imanin Hausawa a Maguzance a matsayin
ma’auni ga tunanin Hausawa na siyasar dimokuraɗiyya.
Maƙasudin wannan maƙala shi ne waiwayen
rayuwar Hausawa a Maguzance domin fito da darussan da ’yan siyasar zamani za su
amfana da su a kuma tabbatar da tun asali ba ɗabi’ar Hausawa ba ce na irin gurɓacewar
halin rayuwa a yanzu wanda ake ikirarin dimokuraɗiyya ce. An bi tafarkin ɗora
wannan nazari ne a kan rayuwar Maguzawa domin waiwayen halin ɗa’a da tarbiyyar
da ’yanci da Bahaushe ya gada na rayuwa domin ya zama ƙalubale ga ’yan siyasar
Hausawa na wannan zamani. Ba gurin wannan nazari ne ya koyar da halaye ko ɗabi’un
Maguzawa masu takin saƙa da Musulunci ba. Tunani a nan shi ne mutane su san
cewa, Bahaushe bai gaji fitsaranci da handama da ɓatancin da siyasar Hausawa ta
zamani ta wayi gari a kansa ba. Wato a san cewa, baya ga kyawawan ɗabi’u da
Musulunci ya koya wa Hausawa, hatta da rayuwar gargajiya ta Maguzanci ba ta
aminta da wannan yanayi da ake ciki ba.
2.0
Fashin Baƙaƙen Tubalan Take
Wannan
fasalin ya ƙunshi sharhi ne a kan tubalan taken wannan nazari. A taƙaice, haske
fasalin zai bayar dangane da muhimmancin kalmomin da suka gina taken wannan
nazari. Waɗannan kalmomi kuwa su ne Dimokuraɗiyyar da Bamaguje.
2.1 Dimokuraɗiyyar
Dimokuraɗiyyar
wani tsari ne na shugabanci ko jagorancin jama’a ta hanyar ba su ’yancin zaɓen
mutumin da ake ɗammahar an yarda ya yi jagoranci bisa wasu dalilai na musamman.
Waɗannan dalilai a ƙumshiyar wannan nazarin sun haɗa da kasancewar mutum ya
zama mai kirki, mai riƙon amana, mai kyakkyawar nasaba. Haka kuma akan bukaci
ya kasance mai kyakkyawar hulɗa da mutane, kuma maras tabo na laifi ko abin
kunya ko tarihin tsoro a rayuwarsa. Irin wannan tsari yana bukatar mutumin da
ake tunanin zai yi jagoranci ya kasance yana da kishin mutane ko al’amurra da
zai jagoranta. Haƙiƙa kowace al’uma ta duniya za ta yi alfahari da samun
shugabannin da suka hau wannan matsayi na cancanta.
2.2
Bamaguje
Kalmar
Bamaguje
jinsi ne na namiji na kalmar Maguzawa wanda ke ɗaukar ma’anar
Hausawan da ba musulmi ba, waɗanda al’adunsu da addinin su na gargajiya yake
jagorancin rayuwarsu (Krusius 1915, Fletcher 1929, Ibrahim 1982, Yusuf 1986,
Kado 1987, Safana 2001, Akodu 2001, Malumfashi 2002, ….) Bamagujen Ma’auni kamar yadda ya zo a taken wannan nazari, yana
nufin rayuwar Maguzanci. Wannan rayuwa ta Maguzanci ta ƙunshi nau’in
zamantakewar da Hausawa suka gada kaka da kakanni kafin zuwan musulunci. Rayuwa
ce da ke da alaƙa da al’adun da mutanen suka fahimci suna da fa’ida a zahiri.
Haka kuma ya ƙunshi rayuwa da yanayin tunanin su da abin da suka yi imani da
shi. Wannan rayuwar ita ake son ta zama mizanin awon dimukraɗiyyar Bahaushe ta
zamani a wannan nazari.
3.0
Dimokuraɗiyyar Hausawa ta Zamani
Duk da yake ana cewa, idan zamani ya yi
riga dole a sa ta, amma Bahaushe ba ya da tunanin ɗaukar riga mai ƙaya da
kwarkwata ya sa don kawai zamani ya zo da ita. Duk wanda ya yi haka sai al’uma
ta ga wautarsa. Shi kuma ya rinƙa yi wa sauran jama’a kallon sakarkaru saboda ƙin
yarda da abin da yake yi a matsayin salon burgewa.
Kawowa yanzu jama’a sun yi nisa da
karatun matsalolin damokraɗiyyar Hausawa ta zamani. Wannan karatu ba lallai sai
a makaranta ake yin sa ba. Hatta da lebura ko ’yan kasuwa ko ƙauyawa za su iya
gaya maka irin matsalolin rashin mutuncin da ke tattare da yayin siyasar
zamani.
3.1 Tsayar da Gurɓatattun ’Yan Takara
Wannan shi ne mataki na farko da ke
haddasa gurɓatar tsarin Damokraɗiyyar Hausawa ta zamani. A halin da ake ciki,
son rai da son ra’ayi su ke jagorantar jama’a wajen tsayar da ‘ɗan takara, ba
ainihin abin da ya mallaka na kyakkyawar mu’amala ko halaye da ɗabi’u masu kyau
ba. Ɗan takara a wannan zamani zai iya zama wani tsohon ɓarawo ko fasiƙi ko
mara mutunci ko mai wata lam’a a rayuwa. Kasancewarsa
ɗan wani ko yaron wani zai sa a tsayar da shi. Idan kuma shi ya tsayar da
kansa, ba a binciken al’amurransa musamman hanyoyin da yake bi wajen mallakar
kuɗaɗen da yake amfani da su wajen fafutikar nema ɗarewa a kujerar mulki.
Muddin dai zai bayar, ya ci gaba da bayarwa, to ya tsira.
3.2 Aringizon Kuri’un Zaɓe
Wannan
shi ma ya zama wani abin tiƙaho a yanayin siyasar Hausawa ta zamani. A koyaushe, ‘yan koren ‘yan siyasa dama suke nema ta
kowace hanya su ƙara yawan alƙalumman kuru’u don kawai ‘yan takararsu su sami
nasara. An wayi gari, wasu mutane na musamman sun yi ƙaurin suna wajen yin
wannan mummunar aiki. Maganar a yi zaɓe a fito da ainihin sakamako na gaskiya
ya kau. Hanyoyin da ake bi wajen aiwatar wa wannan nau’i na zalunci ba su da
iyaka. A waɗansu wuraren ma ko zaɓen ba a gudanarwa, sai kawai a fitar da alƙalumman
ƙarya waɗanda su za su ɗora wanda ake so ya yi dagoranci a kan mulki.
3.3 Ta’addanci da Tayar da Husuma a Lokacin Zaɓe
A
wuraren da azzaluman ‘yan siyasar zamani suka fahimci jama’a ba za su zura musu
ido su ga an yi maguɗi ba, sukan yi amfani da ƙarfin tuwo ko na hukuma wajen ƙoƙarin
cin nasara. Ana amfani da matasa marasa mutunci a tayar da husuma, don a firgita
jama’a, a yi abin da ake so. Ga talaka da ɗan takarar da ba ya da ƙarfi, ba
abin da zai yi illa ya zura ido, daga ƙarshe ya ce Allah ya isa!
3.4 Rashin Dattako
A
da idan dattawan unguwa ko na ƙauye ko na gari suka tsayar da magana, ko suka
tsawata a kan lamari kowane iri, to akan sami nasarar tabbatar da abin da ya
dace. Wannan kusan a ce ya ƙaranta a yau. Dattijai sun zama bakin ganga sai fa
in ba a shafa musu mai a baki ba. Dattijo ya ce e yau, gobe ya ce a’a.
Wannan ke sa idan irin waɗannan dattijan suka yi magana ba a ɗauka.
3.5
Munanan Ɗabi’un Shugabanni
Kamata
ya yi a ce a lokacin da aka ɗora wa mutum nauyin jama’a, zai fara nesanta kansa
da abin assha, don tsoron zubewar mutunci. A yanzu har alfahari zaɓaɓɓun
shugabanni suke yi wajen ɓatanci ta amfani da wannan damar da aka ba su.
Misali:
-
Su saci kuɗin hukuma su biya bukatun kansu da na iyalinsu.
-
Su yi wa jama’a ƙarya ƙiriƙiri ba a da ikon musantawa.
-
Su ɓata ’ya’yan mutane
(maza da mata) ta hanyar fasiƙanci.
-
Su zalunci al’uma ta
hanyar yin ayyuka marasa inganci.
-
A yi amfani da su a
cuta wa jama’a.
-
Su taimaka wajen ɓata
zumunci a tsakanin mutane.
-
Su taimaka wajen tayar
da husuma don hankalin mutane su karkata ga abin da suke aikatawa marasa kyau.
-
Su shiga tsafe-tsafe don biyan bukatun rayuwa.
-
Su yi amfani da ƙarfin mulki wajen zaluntar talaka.
3.6
Mutuwar Zuciyar Talaka
A
farko-farkon shigowar Damokraɗiyya ga Bahaushe, an san talaka ya fi kowa
’yanci. A yau, mutuwar zuciya ta sa ’yan siyasar zamani suka sami cin nasarar
yarya wannan ’yanci na talakan da amincewarsa ta ɗora shugaba a kan mulki.
Tarihin bore da tabbatar da ’yanci a sassa da yawa na duniya ya tabbatar da
talaka ke assasa shi. A yanzu, talakan Bahaushe ya zama abin takawa da murƙushewa.
Duk da yake talaka na sane da amanarsa da ake ci, da hakkinsa da ake tauyewa,
amma mutuwar zuciya ta sa da zarar an kaɗa gangar siyasa, shi zai fara rawa har
da rausayawa. Duk da fahimtar illolin wasu shugabannin siyasar zamani, talaka
yana ganin martabar su ta hanyar:
-
In sun yi magana ya gaskata.
-
In sun yi ƙarya ya yi tafi yana murna.
-
Ba a fara taro sai sun zo.
- Ba a gudanar da duk wani lamari sai an
nemi su sa albarka.
- Talaka ba ya tunanin wanda zai auri
kyakkyawar ’yarsa sai waɗannan mutanen.
- Ba a yin sallar janaza sai an jira su.
- Ba a tayar da iƙama sai an tabbatar da
sun shiga sahu.
4.0 Ma’aunan Rayuwar Maguzawa
Duk da kasancewar rayuwar Maguzanci ba abin
tinƙaho ba ce ga Hausawa musamman kasancewar akasarinsu Musulmi ne a yau, amma
abin waiwaye ne idan ana juyayi da takaicin halin da suka shiga na gurɓataccen
yanayi da sunan Dimokuraɗiyya. Wannan fasalin zai tabbatar muna da faɗar nan na
Hausawa ke cewa, ‘albasa ba ta yi halin ruwa ba.” Fasalin zai yi ƙoƙarin duban
wasu ɗaiɗaikun al’adu na Maguzawa waɗanda ake ganin sun yi takon saƙa da
rayuwar dimokuraɗiyya ta Bahaushe ta zamani.
4.1 Shigowar Iyaye a Sha’anin
Aure
A al’adar auren Maguzawa, a daidai lokacin da
saurayi ya fahimci budurwar da yake so ta kwanta masa a rai, zai yi ƙoƙarin
sadar da iyayensa don su tuntuɓi iyayen budurwar. Waɗannan iyaye nasa ba kai
tsaye za su tashi su tunkari iyayen budurwar ba. Za su ɗauki lokaci su tsananta
binciken halaye da ɗabi’un wannan budurwar ta yadda za su tabbatar da dacewarta
da zaman aure a wannnan gida. Haka kuma Maguzawa suna da ra’ayin cewa, ba kowa
za a haɗa zuri’a da shi ba. Wasu gidajen suna da abin kunyar da duk mai tunani
ba zai iya barin ɗansa ya auro ’yar gidan ba. A ɓangaren iyayen budurwar ma, akan tsananta wannan bincike a
kan saurayin da iyayensa suka zo neman iri. Za su so saurayin da zai aure
‘yarsu ya kasance tarihin zuri’arsa da samartakarsa tsarkakkiya ce. Ya kasance
namiji ne a cikin warinsa ta fuskar noma, kokawa da dai sauransu. Ya kasance yana da kyakkyawar sheda daga
dattawan da ke kusa. Da zarar aka sami akasin haka, za a gaya wa bududrwar kai
tsaye cewa, wannan ba mijin aure ba ne. Haka shi ma a ja hankalinsa cewa, ba
gidan da ya cancanta ya nemi aure ba ne.
Idan muka ɗauki wannan a matsayin hanyar
da ya kamata a bi wajen tace ‘yan takara a siyasar zamani sai mu ga kai tsaye
an saɓa. Mutanen da suka kasance ba su da mutunci, marasa kyakkayawar nasaba su
ake wankewa a ɗora su a kan mulki. Ina da za a ce a bi kwatankwacin wannan
tsari na tantance ma’aurata na Maguzawa a siyasar zamani, da wani ko mafarkin
tsayawa takara ba zai yi ba.
4.2 Tsarance
Tsarance wata al’adace a fafutukar neman
auren Maguzawa. A taƙaice saurayi ne zai tafi gidan budurwar da yake nema da
aure su kwana tare a shimfiɗa ɗaya. Haka ita ma tana iya bin sa zuwa gidan su
daga dandali ta kwana a can tare da shi. A irin wannan yanayi ba a ɗammahar
wani abu na ɓatanci ya shiga tsakanin waɗannan masoya. Idan har saurayin ya
kuskura ya nemi wannan budurwar da ɓatanci a wannan daren, za ta tona masa
asiri. Wannan ya ishe shi da
ma duk zuri’ar gidansu abin kunya har abada. Dole ya bar wannan ƙauyen ya koma
nesa saboda abin kunyar da ya aikata. Maganar ya ƙara dawowa cikin wannan
al’ummar har ya saki jiki ya yi mu’amala da mutane babu ita.
Wannan haƙiƙa wani darasi ne ga siyasar
Hauwasa ta zamani. An wayi gari mutum zai tafka abin kunya a al’umma ana ji ana
gani ƙiri-ƙiri a tsayar da shi a matsayin ɗan takara har ma a sami dubban
jama’a masu goyon bayansa da ta da jijiyar wuya idan an yi ƙoƙarin faɗar
illolinsa. Idan da jam’iyu da masu zaɓe za su ɗauki wannan salo na Maguzawa, da
ya tsarkake siyasar zamani.
4.3
Ɗaurin Aure Maguzawa
Bayan
an gudanar da duk matakan ɗaurin auren da aka tanada a al’adar Maguzawa, za a
umurci wani daga cikin manya ya ɗaura auren. Shi kuma zai yi amfani da wata karɓaɓɓiyar
siga ta cewa.
Ni wane na ɗaura auren wane da wance,
in ga ɗan jar kazar uban da zai raba,
Daga
cikin dangin ango ko dangin amaryar ana iya samun wanda zai fito ya ce shi ya
raba. Dalilin yin hakan kuwa yana iya zama wata lam’a da ya hanga a rayuwa ko
zuriyar ango ko amaryar da ba ya son ɗan’uwansa ko ’yar’uwarsa su haɗa zuriya
da su. Wataƙila an taɓa samun wani gawartaccen ɓarawo, ko kwarto, ko raggo a
dangin ɗaya daga cikin ango ko amaryar. Furucinsa a wannan muhallin zai sa a
dakatar da ɗaurin auren a bincika. Idan an tabbatar da gaskiyar ikirarin nasa
to ana iya fasa auren.
Wannan
ko shakka babu wata dabara ce ta tsarkake al’umma da yanayin siyasar zamani zai
amfana da shi wajen samar da shugabanni ko ‘yan takara. Rashin yin hakan shi ya
taimaka wajen gurɓata siyasar zamani. Ya kasance ‘yan takara su fito har su
lashe zaɓe ba tare da an ɗora tarihinsu a wani mizanin awon inganci ba.
4.4 Al’adun Kai Bante
Maguzawa
sukan yi al’adar tabbatar da ɗiyauci ‘ya mace bayan an ɗaura mata aure kafin a
kai ta gidan miji. Waɗannan al’adu sukan bambanta daga wuri- zuwa wuri.[1]
Amma duk sun haɗu a kan cewa, za a aiwatar da wani tsafin da zai tabbatar da
cewa amarya ba ta taɓa sanin wani ɗa namiji ba. Idan ba ta yi musu ba (ta nuna
lallai ta taɓa sanin namiji), ko dai a fasa auren, ko a rage wa miji dukiyar
auren, kuma dole ta tafi gidan miji da ɗan kuikuyon kare a matsayin ɗan zaman ɗaki,
ko kuma hudajjiyar ƙwarya da za a rataye a tsakar ɗakin. Da zarar aka ga haka,
to mutuncinta ya zube, kuma ya zama abin faɗe ga iyayenta da duk zuriyar
gidansu. Idan kuwa ta bari aka aiwatar da tsafin to tana ma iya rasa ranta.
Ba a ganin bin irin wannan mataki wajen
samar da shugabanci ta hanyar siyasa zai samar da nagartacciyar al’umma? Na san
babu ɗan majalisa ko shugaban ƙaramar Hukumar da zai so ya ga kare na binsa ko
an rataye masa kwarya a ofishinsa wanda zai nuna tarihi ya tabbatar da shi ɗan
iska ne tun kafin ya yi takara. Idan kuma haka ne, to da sai mutum ya san kansa
kafin ya fito ya ce yana son jagorancin jama’a. Su ma jama’a kai tsaye za su
iya sanin wanda ya cancanta su zaɓa.
4.5 Ladubban Haramcin Sata
Maguzawa sun ɗauki sata abin ƙyama ƙwarai
da gaske. Duk wanda aka
tabbatar da ɓarawo ne to ba ya da gindin zama a wannan al’umma. A ƙoƙarin kafa
wannan tarbiyyar a al’umma, an samar da dokoki musaman ga masu bautar tsafin Uwar gona. Uwar gona wadda suke nuna
cewa, ita ce uwar baƙaƙen iskoki, takan kumbura wa ɓarawo ciki ya mutu idan ya
saci misali hatsin wani. Bayan ɓarawon ya mutu, dole a walaƙantar da gawarsa
kafin a bizne ta muddin ana so zuri’arsu da ya fito su zauna lafiya. Abin da
ake yi shi ne, za a ɗaura igiya a ƙafar mamacin aja gawarsa ana bardaɗa toka a
inda gawar ta ja ƙasa har zuwa wurin da za a bizne ta. Idan ba a yi hakan ba,
aka bizne ta salim-alim to, duk mazan gidan baligai za su riƙa mutuwa ɗaya
bayan ɗaya har su ƙare. Haka kuma ba wani buki da za a yi masu na mutuwa komai
muƙaminsa a al’umma.
Wannan ƙalubale ne ga ‘yan siyasar zamani.
Tunanin ‘yan siyasar zamani shi ne duk abin da lauje ya jawo ciyawa ne. Sata ta
zama abin ado. Idan da ‘yan siyasa cikinsu zai rinƙa kumbura suna mutuwa idan
sun saci dukiyar jama’a, da an wayi gari babu ɓarawo daga cikinsu. Haka kuma idan
za a ja gawar duk ɗan siyayar da ya saci dukiyar jama’a ya mutu, to da sata ta
zama abin ƙyama a siyasar Hausawa ta zamani. Idan da zuri’ar ‘yan siyasa maza
za su mutu a sakamakon satar da ɗan’uwansu ya yi, da sun bar fafutukar haɗa ƙarfi
da ƙarfe wajen tsayar da ɗan takara don ya sato ya kawo gida.
4.6 Riƙe Alƙawari
Maguzawa mutane ne da a al’adance suka
ladabtu da riƙe alƙawari kuma suka ba shi muhimmanci. Misalin da za a iya
kawowa a nan shi ne na al’dar zaɓen suna a al’ummar Maguzawa “Kainafara” waɗanda
ake yi wa kirari da ‘Arnan Birci.’[2] A al’adar waɗannan
Maguzawa, idan mace ta haihu, ba za a yi suna ba sai jinjirin ya kai kwana goma
sha huɗu da haihuwa. A taƙaice, za a sami tsofaffi maza kamar su goma su sami
gindin wata bishiya su zauna a ƙofar gidan da aka yi haihuwar. Waɗannan
tsofaffin za su sami gaɓoɓin kara su tsaga su, su yi wani zane a jikin kowane ɓari
na kara. Sai a kira Ungozoma a ba ta waɗannan kararen a ce ta kai wa mai jegon
ta zaɓi ɗaya. Idan ta zaɓa, Ungozoma za ta dawo wa waɗannan tsofaffin da karan.
Sai su fassara sunan yaron ta la’akari da zanen da ke jikin karan. Za a gaya wa
Ungozoma sunan jinjirin ta gaya wa uwar. Sai dai ba za a kira wannan jinjirin
da wannan sunan ba sai ranar da za a yi masa ko mata aure. Waɗannan tsofaffin
da Ungozoma da uwar jinjirin su kaɗai suka san sunan kuma ba a yarda su gaya wa
kowa ba. Sai dai su bar shi a zuciyarsu har wannan ranar.
Rashin Riƙe alƙawari yana daga cikin
matsalolin da ‘yan siyasar zamani suke fuskanta wadda ita ke ƙara zubar masu da
mutunci a idan jama’a. Idan har Bamaguje zai iya riƙe alƙawarin ƙin faɗin sunan
jariri na lokaci mai tsawo, me zai hana ɗan takara ya iya riƙe alƙawurran da
aka yi da shi a lokacin da yake yaƙin neman wakilcin jama’a?
5.0 Kammalawa
A wannan maƙalar, an yi bayanin abin da
aka fahimta da dimokuraɗiyya, da kuma ƙoƙari gano mutanen da ake kira Maguzawa.
Nazarin ya waiwayi yadda Hausawa ke gudanar da dimokuraɗiyya a wannan zamanin
da kuma amfani da ma’aunin Maguzanci wajen yanke hukuncin rashin ingancin
wannan lamari. Sakamakon wannan nazari ya tabbatar muna da irin takin saƙar da
ake samu tsakanin kyawawan ɗabi’un Maguzawa da kuma yanayin tunanin Hausawa a
kan dimokuraɗiyya musamman a wannan zamanin. Duk da yake ba ƙudirin wannan maƙala
ba ne ya ja hankalin mutane zuwa ga rayuwar Maguzanci, misalai ne kawai aka zaƙulo
waɗanda za su tabbatar da cewa Bahaushe bai gaji wasu ɗabi’u marasa kyau da aka
maƙala ya siyasarsu ta dimokuraɗiyya ba.
Manazarta
Abdullahi, I. S. S. (2008). ”Jiya Ba Yau
Ba: Waiwaye a Kan Al’adun Matakan Rayuwar Maguzawana Aure da Haihuwa da Mutuwa.”
Kundin Digiri na Uku (Ph.D Hausa Culture) Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.
Abdullahi,
I. S. S. (2008). “Fitattun Ɗabi’un Maguzawa” Maiduguri Journal of
Linguistics
and Literary Studies (MAJOLLS) Vol. X Department of Languages and Linguistics,
University of Maiduguri.
Abdullahi,
I. S. S. (2009). “Bukin Hawan Sadaka na Maguzawa” Journal of
Contemporary
Hausa Studies, Vol. 1 No. 1, Department of Nigerian Languages, Umaru Musa
’Yar’adua University, Katsina.
Abdullahi,
I. S. S. (2010). “Tsafe-tsafen Maguzawa na Aure da Haihuwa” Zuba
Journal
of Hausa Studies (ZUJOHAS) Vol. 1 No. 1 Department of Hausa, F. C. T. College
of Education Zuba, Abuja – Nigeria.
Abdullahi, I. S. S. (2012). “Falsafar Ɗaurin Auren Maguzawa” Maƙalar da Aka Gabatar
a taron Ƙara wa Juna Sani, cibiyar Nazarin Hausa, Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato, 19 ga Satumba.
Akodu,
A. (2001). Arts and Crafts of the Maguzawa and some Educational Implications.
Gaskiya
Corporation Limited. Zariya – Nigeria.
Anchau, M. D.
(1986). “Tasirin Zamani Da Illolinsu Kan Al’adun Auren Hausawa A Lardin Zazzau,
Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Sakkwato.
Fletcher,
D. C. (1929). “The Kai-na-Fara.” Extract from Re-assessment Report on ’Yanɗaka
District, Katsina Emirate, Zaria Province. M. P. No K. 8833 National Archives
and Monuments, Kaduna.
Gennep,
A. V. (1960). The Rites of Passage The
University of Chicago Press, USA.
Gwarjo, Y. T. da wasu (2005). Aure a
Jihar Katsina Hukumar BincikenTarihi Da Kyautata Al’adu ta Jihar Katsina, Hausa
Vocabulary, Oxford University press, London
Ibrahim,
M. S. (1982). “Dangantakar Al’adu da Addini: Tasirin Musulunci Kan Rayuwar
Hausawa”, Kundin Digiri na Biyu (M.A. Hausa), Jami’ar Bayero, Kano.
Ibrahim,
M. S. (1985). Auren Hausawa: Gargajiya Da Musulunci, Cyclostyled Edition
– Hausa Publications Centre – Zaria.
Kado,
A. A. (1987). “Kainafara Arnan Birchi”, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa),
Jami’ar Sakkwato.
Krusius,
P. (1915). “Maguzawa” in: Archiu, Anthropologies, NF Vol. XIV.
Maikano,
M. M. (2002). “Maguzawan Yari Bori: Tarihinsu Da Al’adunsu”, Kundin Digiri na
farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.
Malumfashi,
A. A. (1987). “Hausa Language Speech Usage Norms: A Case Study of Maguzawa
Society in Malumfashi Area” (B. A. Hausa Project), Bayero University, Kano.
Mashi, B. U. (2001). “Maguzanci Da
Zamananci: Nazari A Kan Al’adun Maguzawan Ɓula A Gundumar Mashi”, Kundin Digiri
na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.
Nyamwaya, D. and
Parkin, D. (1987). Transformation of
African Marriage.
Manchester
University Press, United Kingdom.
Ottenberg,
P. and Simon (Ed.) (1960). Cultures and Ethics of Africa, H. Wolff Book
Mfg.Co., Inc. U.S.A.
Safana,
Y. B. (2001). “Maguzawan Lezumawa (Babban Kada) Gundumar Safana”, Kundin Digiri
na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.
Sufi,
A. H. (2001). “Hanyar Kiran Maguzawa Zuwa Ga Addinin Musulunci.” Maƙalar da aka
gabatar a taron Kwamitin Yaɗa Addinin Musulunci na Jihar Kano.
Tremearne, A. J. N. (1913). Hausa
Superstitions And Customs. John Bale, Sons and Danielsson, LTD Oxford. University
Press United Kingdom.
Yusuf, A. B. (1986). “Wasannin Maguzawan Ƙasar Katsina”, Kundin Digirin farko, Jami’ar Sakkwato.
No comments:
Post a Comment
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.